Lớp 6

Lịch sử và Địa lí 6 Bài 18: Các cuộc đấu tranh giành độc lập trước thế kỉ X – Chân trời sáng tạo

Qua nội dung tài liệu Lịch sử và Địa lí 6 Bài 18: Các cuộc đấu tranh giành độc lập trước thế kỉ X SGK Chân trời sáng tạo được Trường Cao Đẳng Sư Phạm Hà Nội biên soạn và tổng hợp giới thiệu đến các em với nội dung đầy đủ và chi tiết, giúp các em học sinh lớp 6 tìm hiểu kĩ hơn nội dung bài học, nắm vững kiến thức. Hi vọng tài liệu có ích với các em. Chúc các em có kết quả học tập tốt.

 

Bạn đang xem: Lịch sử và Địa lí 6 Bài 18: Các cuộc đấu tranh giành độc lập trước thế kỉ X – Chân trời sáng tạo

1.1. Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40-43)

– Nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng:

+ Phải trả được mối thù của đất nước

+ Muốn khôi phục, giành lại được đất nước mà các vua Hùng đã dựng nên. 

+ Trả thù cho chồng Trưng Trắc là Thi Sách.

– Diễn biến cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng:

+ Hai Hà Trưng là Trưng Trắc và Trưng Nhị phất cờ khởi nghĩa vào mùa xuân năm 40 tại Hát Môn (nay là xã Hát Môn – Phúc Thọ – Hà Nội).

+ Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng bùng nổ và thu hút được hào kiệt khắp nơi về gia nhập. Nghĩa quân đã nhanh chóng đánh bại được quân nhà Hán, làm chủ Mê Linh, rồi tiến về Cổ Loa và Lụy Châu.

+ Quan thái thú Tô Định bỏ thành, chạy trốn về Nam Hải. Quân Hán ở các quận huyện khác cũng gặp thất bại.

+ Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng năm 40 đến đây đã dành được thắng lợi hoàn toàn

+ Năm 42, nhà Hán đưa 2 vạn quân sang xâm lược. Hai Bà Trưng tổ chức kháng chiến anh dũng nhưng thất bại.

– Ý nghĩa:

+ Đề cao vai trò của người phụ nữ trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

+ Thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí quật cường quyết tâm chống giặc ngoại xâm giành lại độc lập của dân tộc Việt Nam.

1.2. Khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248)

– Nguyên nhân: 

+ Nhà Ngô cai trị nước ta, áp đặt nhiều thứ thuế, bắt thợ thủ công giỏi của nước ta đưa về Trung Quốc.

+ Mâu thuẫn người Việt với chính quyền xảy ra ngày càng gay gắt dẫn đến các cuộc đấu tranh tự chủ diễn ra trong đó có cuộc khởi nghĩa do Bà Triệu lãnh đạo.

– Những nét chính của cuộc khởi nghĩa:

+  Năm 248, cuộc khởi nghĩa bùng nổ.

+ Từ căn cứ Phú Điền (Hậu Lộc, Thanh Hóa), nghĩa quân đánh phá các thành ấp của quan lại nhà Ngô ở quận Cửu Chân rồi đánh ra khắp Giao Châu.

+ Được tin, nhà Ngô cử tướng Lục Dận đem 6.000 quân sang Giao Châu, chúng vừa đánh, vừa mua chuộc, tìm cách chia rẽ nghĩa quân.

+ Trước thế giặc mạnh, cuộc khởi nghĩa bị đàn áp, Bà Triệu anh dũng hi sinh trên núi Tùng (Phú Điền, Hậu Lộc, Thanh Hóa). Cuộc khởi nghĩa kết thúc.

1.3.  Khởi nghĩa Lý Bí và nước Vạn Xuân (năm 542-603)

– Nguyên nhân dẫn đến cuộc KN Lý Bí là do chính sách cai trị tàn bạo của nhà Lương với nhân dân Giao Châu. Chúng thực hiện chính sách phân biệt đối xử với người Việt, nhân dân phải chịu tô thuế nặng nề khiến đời sống dân khổ cực.

– Diễn biến:

+ Vào tháng 1 năm 542, Lý Bí dựng cờ khởi nghĩa tại Thái Bình (Sơn Tây).

+ Cuộc khởi nghĩa của Lý Bí được sự ủng hộ của nhân dân khắp nơi, nhiều anh hùng hào kiệt đã tham gia vào nghĩa quân như Triệu Túc và Triệu Quang Phục ở Chu Diên, Phạm Tu ở Thanh Trì, Tinh Thiều ở Thái Bình, Lý Phục Man ở Cổ Sơ.

+ Sau 3 tháng từ khi cuộc KN Lý Bí diễn ra, nghĩa quân đã giành được thắng lợi, chiếm được hầu hết các quận, huyện. Thứ sử Tiêu Tư của nhà Lương hoảng sợ, đã bỏ thành Long Biên (nay là Bắc Ninh) bỏ chạy về Trung Quốc.

+ Tháng 4 năm 542, nhà Lương tăng cường huy động quân sang đàn áp cuộc khởi nghĩa của Lý Bí nhưng đã gặp phải thất bại, nghĩa quân anh dũng chiến đấu đánh đuổi được quân Lương và giải phóng được Hoàng Châu.

+ Đầu năm 543, nhà Lương vẫn chưa từ bỏ ý định tiếp tục cho quân sang tấn công quân ta lần 2. Quân ta nghênh chiến và đánh địch tại Hợp Phố. Sau thời gian chống trả quyết liệt, quân ta cũng đã giành được thắng lợi, buộc nhà Lương phải rút quân. KN Lý Bí có kết quả tốt đẹp.

– Ý nghĩa lịch sử:

+ Ý nghĩa lớn nhất của cuộc KN Lý Bí là nước Vạn Xuân được thành lập, có nhà nước riêng, chế độ cai trị tự chủ, đưa đất nước thoát khỏi ách thống trị của nhà Lương.

+ Cuộc khởi nghĩa Lý Bí đã giành lại được độc lập cho nước ta, thể hiện được ý chí, lòng yêu nước và tinh thần chiến đấu của nhân dân.

1.4. Khởi nghĩa Mai Thúc Loan (năm 713-722)

– Nguyên nhân: Nhà Đường cai trị hà khắc, áp đặt thuế khóa, lao dịch nặng nề => Cuộc khởi nghĩa nổ ra

– Diễn biến:

+ Từ Hoan Châu, khởi nghĩa lan rộng ra khắp các châu, huyện

+ Nhân dân khắp nơi hưởng ứng kể cả Champa, Chân Lạp,…tấn công Tống Bình, viên quan đô hộ phải chạy về nước.

+ Mai Thúc Loan chọn vùng Sa Nam (Nam Đàn) để xây dựng căn cứ.

+ Sau đó, ông xưng đế (Mai Hắc Đế), xây dựng thành Vạn An làm quốc đô. => Nền độc lập, tự chủ của dân tộc được duy trì trong gần một thập kỉ (713 – 722).

+ Năm 722, nhà Đường đem quân 10 vạn quân sang đàn áp.

Kết quả: Khởi nghĩa bị dập tắt.

V. Khởi nghĩa Phùng Hưng (khoảng năm 776 đến 791)

– Nguyên nhân:

+Giai đoạn nửa sau thế kỉ VIII, quyền thống trị của nhà Đường càng suy yếu, bên trong liên tiếp nảy ra các cuộc xung đột.

+Tại thời điểm đó, tại khu đô hộ thì bọn chúng tăng cường áp lực, bóc lột người dân để gia tăng thêm sức lực và tiền của. Bọn chúng đẩy mạnh trưng thu các loại thuế các loại, mặc người dân đói khổ, lầm than khắp nơi.

– Diễn biến của khởi nghĩa Phùng Hưng:

+ Khoảng năm 776, Phùng Hưng cùng em là Phùng Hải họp quân khởi nghĩa ở Đường Lâm. Nhân dân các vùng xung quanh nổi dậy hưởng ứng và giành được quyền làm chủ vùng đất của mình.

+ Ít lâu sau, Phùng Hưng kéo quân bao vây phủ thành Tống Bình và chiếm được thành, sắp đặt việc cai trị đất nước.

+ Năm 791, nhà Đường đem quân sang đàn áp, dập tắt cuộc kháng chiến.

– Ý nghĩa:

+ Củng cố quyết tâm giành chính quyền.

+ Nhân dân tưởng nhớ Phùng Hưng, lập đền thờ và truy tôn là “Bố Cái Đại Vương”.

2.2. Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40-43)

Câu 1

Những câu thơ trích trong Thiên Nam ngữ lục cho em biết thông tin gì về nguyên nhan của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng?

“Một xin rửa sạch nước thù

Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng.

Ba kẻo oan ức lòng chồng

Bốn xin vẹn vẹn sở công lênh này.”

(Thiên Nam ngữ lục, thế kỉ XVII)

Phương pháp giải:

Nghiên cứu thông tin mục Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40 -43)

Hướng dẫn giải:

Nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng:

+ Phải trả được mối thù của đất nước

+ Muốn khôi phục, giành lại được đất nước mà các vua Hùng đã dựng nên. 

+ Trả thù cho chồng Trưng Trắc là Thi Sách.

Câu 2

Dựa vào lược đồ 18.2, em hãy trình bày diễn biến cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng.

Phương pháp giải:

Đọc tư liệu 18.2 và thông tin mục 1

Hướng dẫn giải:

– Diễn biến cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng:

+ Hai Hà Trưng là Trưng Trắc và Trưng Nhị phất cờ khởi nghĩa vào mùa xuân năm 40 tại Hát Môn (nay là xã Hát Môn – Phúc Thọ – Hà Nội).

+ Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng bùng nổ và thu hút được hào kiệt khắp nơi về gia nhập. Nghĩa quân đã nhanh chóng đánh bại được quân nhà Hán, làm chủ Mê Linh, rồi tiến về Cổ Loa và Lụy Châu.

+ Quan thái thú Tô Định bỏ thành, chạy trốn về Nam Hải. Quân Hán ở các quận huyện khác cũng gặp thất bại.

+ Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng năm 40 đến đây đã dành được thắng lợi hoàn toàn

+ Năm 42, nhà Hán đưa 2 vạn quân sang xâm lược. Hai Bà Trưng tổ chức kháng chiến anh dũng nhưng thất bại.

Câu 3

Tìm những cụm từ và câu thể hiện ý nghĩa của khởi nghĩa Hai Bà Trưng trong tư liệu 18.3.

Đại Việt sử kí toàn tư chép rằng: “Trưng Trắc, Trưng Nhị là đàn bà, ho một tiếng mà các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố cùng 65 thành trì ở Lĩnh ngoại đều hưởng ứng, việc dựng nước xưng vương dễ như trở bàn tay, có thể thấy hình thế đất Việt ta đủ dựng được nghiệp bá vương…”

(Đại Việt sử kí toàn thư, tập I)

NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1998, tr.156-157)

Phương pháp giải:

Đọc tư liệu 18.3

Hướng dẫn giải:

Những cụm từ và câu thể hiện ý nghĩa của khởi nghĩa Hai Bà Trưng trong tư liệu 18.3: ” Trưng Trắc, Trưng Nhị là đàn bà”, ” việc dựng nước xưng vương dễ như trở bàn tay”,” có thể thấy hình thế đất Việt ta đủ dựng được nghiệp bá vương”.

2.2. Khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248)

Dựa vào tư liệu 18.5 và lược đồ 18.7, em hãy:

– Nêu nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa bà Triệu.

– Trình bày những nét chính của cuộc khởi nghĩa.

Phương pháp giải:

Nghiên cứu thông tin mục Khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248)

Hướng dẫn giải:

– Nguyên nhân: Nhà Ngô cai trị nước ta, áp đặt nhiều thứ thuế, bắt thợ thủ công giỏi của nước ta đưa về Trung Quốc

=> Mâu thuẫn người Việt với chính quyền xảy ra ngày càng gay gắt dẫn đến các cuộc đấu tranh tự chủ diễn ra trong đó có cuộc khởi nghĩa do Bà Triệu lãnh đạo.

– Những nét chính của cuộc khởi nghĩa:

+  Năm 248, cuộc khởi nghĩa bùng nổ.

+ Từ căn cứ Phú Điền (Hậu Lộc, Thanh Hóa), nghĩa quân đánh phá các thành ấp của quan lại nhà Ngô ở quận Cửu Chân rồi đánh ra khắp Giao Châu.

+ Được tin, nhà Ngô cử tướng Lục Dận đem 6.000 quân sang Giao Châu, chúng vừa đánh, vừa mua chuộc, tìm cách chia rẽ nghĩa quân.

+ Trước thế giặc mạnh, cuộc khởi nghĩa bị đàn áp, Bà Triệu anh dũng hi sinh trên núi Tùng (Phú Điền, Hậu Lộc, Thanh Hóa).

=> Cuộc khởi nghĩa kết thúc.

2.3.  Khởi nghĩa Lý Bí và nước Vạn Xuân (năm 542-603)

Câu 1

Em hãy nêu những đóng góp của Lý Bí và triều Tiền Lý đối với Lịch sử dân tộc.

Phương pháp giải:

Nghiên cứu thông tin mục Khởi nghĩa Ký Bí và nước Vạn Xuân (năm 542 – 603)

Hướng dẫn giải:

– Những đóng góp của Lý Bí và triều tiền Lý đối với lịch sử dân tộc:

+ Lãnh đạp nhân dân khởi nghĩa, đánh đuổi Tiêu Tư, chiếm giữ thành Long Biên, làm chủ Giao Châu giành lại độc lập dân tộc, chấm dứt hơn 1.000 năm bởi trong thời kỳ Bắc thuộc.

+ Xây dựng nhà nước độc lập, tự chủ là nhà nước Vạn Xuân.

+ Cổ vũ tinh thần yêu nước và ý chí tự lực, tự cường của dân tộc ta.

Câu 2

Ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Lý Bí được Quốc sử quán triều Nguyễn nhận định như thế nào qua tư liệu 18.9

“Nam Đế nhà Tiền Lý dẫu sức không địch nổi giặc Lương đến nỗi công cuộc không thành những đã biết nhân thời cơ vùng dậy, tự làm chủ lấy nước mình, đủ làm thanh thế, mở đường cho nhà Đinh, nhà Lý sau này…”

(Quốc sử quán triều Nguyễn, Khâm định Việt sử thông giám cương mục, tập I, NXB Giáo dục, Hà Nội, tr.164)

Phương pháp giải:

Đọc tư liệu 18.9 và thông tin mục Khởi nghĩa Ký Bí và nước Vạn Xuân (năm 542 – 603)

Hướng dẫn giải:

– Ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Lí Bí được Quốc sư quán triều Nguyễn nhận định qua tư liệu 18.9:

+ Cuộc khởi nghĩa Lí Bí đã biết nắm bắt tới thời cơ kháng chiến, giành lại được độc lập cho nước ta, thể hiện được ý chí, lòng yêu nước và tinh thần chiến đấu của nhân dân, ý chí tự lực, tự cường của dân tộc ta

+ Xây dựng lên nhà nước đầu tiên với chế độ cai trị tự chủ làm tiền đề phát tích cho nhà Đinh, nhà Lý say này,…

2.4. Khởi nghĩa Mai Thúc Loan (năm 713-722)

Dựa vào lược đồ 18.10, em hãy trình bày những nét chính của cuộc khởi nghĩa Mai Thúc Loan.

Phương pháp giải:

Quan sát lược đồ 18.10 và thông tin khởi nghĩa Mai Thúc Loan

Hướng dẫn giải:

Những nét chính của khởi nghĩa Mai Thúc Loan:

– Nguyên nhân: Nhà Đường cai trị hà khắc, áp đặt thuế khóa, lao dịch nặng nề => Cuộc khởi nghĩa nổ ra

– Diễn biến:

+ Từ Hoan Châu, khởi nghĩa lan rộng ra khắp các châu, huyện

+ Nhân dân khắp nơi hưởng ứng kể cả Champa, Chân Lạp,…tấn công Tống Bình, viên quan đô hộ phải chạy về nước.

+ Mai Thúc Loan chọn vùng Sa Nam (Nam Đàn) để xây dựng căn cứ.

+ Sau đó, ông xưng đế (Mai Hắc Đế), xây dựng thành Vạn An làm quốc đô. => Nền độc lập, tự chủ của dân tộc được duy trì trong gần một thập kỉ (713 – 722).

+ Năm 722, nhà Đường đem quân 10 vạn quân sang đàn áp.

Kết quả: Khởi nghĩa bị dập tắt.

 Luyện tập

Học xong bài này các em có thể:

+ Giải thích được nguyên nhân của các cuộc khởi nghĩa.
+ Trình bày được những diễn biến chính của các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu.
+ Nêu được kết quả và ý nghĩa của các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu.
+ Lập được biểu đồ, sơ đồ về các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu.

3.1. Trắc nghiệm

Các em có thể hệ thống lại nội dung kiến thức đã học được thông qua bài kiểm tra Trắc nghiệm Lịch sử và Địa lí 6 Chân trời sáng tạo Chương 5 Bài 18 cực hay có đáp án và lời giải chi tiết. 

  • Câu 1:

    Vì sao nhân dân lại hưởng ứng cuộc kháng chiến của Hai Bà Trưng?

    • A.
      Vì ngưỡng mộ hai bà
    • B.
      Vì căm phẫn chế độ độc tài
    • C.
      Vì căm giận chế độ áp bức, bóc lột tàn tệ của nhà Đông Hán.
    • D.
      Vì yêu nước 
  • Câu 2:

    Mục tiêu của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng là?

    • A.
      Trả thù cho chồng
    • B.
      Trả thù cho đất nước
    • C.
      Khôi phục lại thế lực vua Hùng
    • D.
      Tất cả các đáp án trên
  • Câu 3:

    Cuộc nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ vào mùa xuân năm 40 không xuất phát từ nguyên nhân sâu xa nào sau đây?

    • A.
      Chế độ cai trị hà khắc của nhà Hán.
    • B.
      Thi Sách bị quan Thái thú Tô Định giết chết.
    • C.
      Đời sống nhân dân lầm than.
    • D.
      Quan Tô Định tham lam, tàn bạo, bóc lột.

Câu 4-10: Mời các em đăng nhập xem tiếp nội dung và thi thử Online để củng cố kiến thức về bài học này nhé!

3.2. Bài tập SGK

Các em có thể xem thêm phần hướng dẫn Giải bài tập Lịch sử và Địa lí 6 Chân trời sáng tạo Chương 5 Bài 18 để giúp các em nắm vững bài học và các phương pháp giải bài tập.

Hỏi đáp Bài 18: Các cuộc đấu tranh giành độc lập trước thế kỉ X

Trong quá trình học tập nếu có thắc mắc hay cần trợ giúp gì thì các em hãy comment ở mục Hỏi đáp, Cộng đồng Lịch sử và Địa Lí Trường Cao Đẳng Sư Phạm Hà Nội sẽ hỗ trợ cho các em một cách nhanh chóng!

Chúc các em học tập tốt và luôn đạt thành tích cao trong học tập!

Đăng bởi: Trường Cao Đẳng Sư Phạm Hà Nội

Chuyên mục: Giáo Dục Lớp 6

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button

Bạn đang dùng trình chặn quảng cáo!

Bạn đang dùng trình chặn quảng cáo!